Hoe een bearmarkt niet moet worden vastgesteld

Om vast te kunnen stellen of een daling op de aandelenmarkt een correctie of een bearmarkt is, kunt u niet vertrouwen op economische gegevens uit het verleden.


Door een bearmarkt goed te voorspellen, kan een belegger aanzienlijke verliezen op de aandelenmarkt vermijden. En hoewel het vermijden van een bearmarkt niet per se noodzakelijk is voor het behalen van uw beleggingsdoelstellingen voor de lange termijn, kan dit hier zeker toe bijdragen. Helaas is dat een zeer complexe aangelegenheid en vaak lukt het beleggers niet om erachter te komen of een daling een bearmarkt is (gedefinieerd als een door fundamentals veroorzaakte en langdurige daling van de aandelenmarkt van 20% of meer) of een correctie (een scherpe, door het sentiment veroorzaakte terugval van 10% of meer). Voor beleggers die willen vaststellen of er sprake is van een bearmarkt, is het van cruciaal belang om te begrijpen welke signalen al dan niet op een bearmarkt wijzen.  

Vaststellen van een bearmarkt op grond van een recessie

Het is een algemeen misverstand dat bearmarkten samenvallen met perioden van economische recessie. Hoewel het waar is dat bearmarkten gewoonlijk gepaard gaan met een recessie, beginnen ze meestal niet op hetzelfde moment. Aandelen zijn een voorspellende indicator van de economie. Bearmarkten beginnen in de regel maanden voordat de recessie zich aandient. Zie Figuur 1, waarin de startdata van bearmarkten en recessies in de VS sinds 1926 met elkaar worden vergeleken.

Figuur 1: Bearmarkten beginnen in de regel veel eerder dan recessies

Bron: FactSet en National Bureau of Economic Research, per 13/02/2018. S&P 500-index dagkoersen, 1926 – 2016. In Amerikaanse dollar. Schommelingen in de wisselkoers tussen de dollar en de euro kunnen leiden tot hogere of lagere beleggingsrendementen.

Aandelen bereiken in de regel ook veel eerder hun piek dan de werkgelegenheid. In figuur 2 worden de bearmarkten in de VS vergeleken met de Amerikaanse 'nonfarm payrolls' (een maatstaf voor het aantal werkenden in de economie, exclusief agrarische werknemers, werknemers in de particuliere huishouding en werknemers van sommige non-profitorganisaties).

Figuur 2: Werkgelegenheid (excl. landbouw) en bearmarkten in de VS

Bron: FactSet, per 13/02/2018. Werkgelegenheid (excl. landbouw) in de VS op maandbasis en dagkoersen van de S&P 500-index, van januari 1939 tot januari 2018. In Amerikaanse dollar. Schommelingen in de wisselkoers tussen de dollar en de euro kunnen leiden tot hogere of lagere beleggingsrendementen.

Als een belegger eerst wacht op een recessie voordat hij besluit dat er sprake is van een bearmarkt, is het hoogst waarschijnlijk al te laat om er iets aan te hebben. Het is niet nodig om precies te weten wanneer de markt een piek bereikt en het is alleen verstandig om aandelen van de hand te doen als de kans groot is dat er nog een flinke koersdaling in aantocht is. Vergeet niet dat recessies alleen achteraf kunnen worden waargenomen. Aangezien economische indicatoren van maand tot maand en van kwartaal tot kwartaal variëren, wordt pas duidelijk dat er sprake is van een recessie als deze al een paar maanden aan de gang is. Dan pas wordt duidelijk dat de marktomstandigheden over de hele linie verslechteren en dat het geen tijdelijke inzinking was. Op dat moment is de bearmarkt misschien al zes, acht of nog meer maanden aan de gang. Sommige bearmarkten duren lang genoeg om er op dat moment alsnog uit te stappen (zoals in 2000) maar de meeste zijn al bijna voorbij als de recessie een feit is.

Het gaat om de voorspellende indicatoren

Als u een bearmarkt wilt ontwijken, moet u zich baseren op voorspellende economische indicatoren om te beoordelen of er een recessie in aantocht is—en niet op historische gegevens over output en werkgelegenheid. De Leading Economic Index (LEI) is een nuttig hulpmiddel bij financiële analyses aangezien het een gecombineerde index is van de 10 meest toekomstgerichte economische indicatoren. De ontwikkeling van aandelen wordt niet door de LEI voorspeld, omdat ze zelf een van de 10 bestanddelen vormen, maar de index is wel een hulpmiddel om te beoordelen of de volatiliteit op de markt slechts ruis is of dat er nog meer zwaar economisch weer in aantocht is. De rentecurve—die de verhouding tussen de lange en korte rente weergeeft—en de naar inflatie gecorrigeerde geldhoeveelheid, die ook in de LEI zitten, zijn ook relevante indicatoren. Als er gedurende geruime tijd sprake is van een omgekeerde rentecurve (de korte rente is hoger dan de lange) betekent dit meestal dat de kredietmarkt gaat verkrappen—en een verkrapping op de kredietmarkt leidt meestal tot lagere bedrijvigheid.

Andere mogelijke signalen van tegenspoed die zich voordoen zijn een algemene terugval in de kredietverlening van financiële instellingen, een aanhoudende daling van de productieorders of de indexen van inkoopdirecteuren (economische indicatoren gebaseerd op enquêtes onder managers in de productie- en dienstensector). Deze hebben in de regel niet zo'n sterk voorspellend vermogen als op de markt gebaseerde indicatoren, maar ze kunnen wel aangeven of de daadwerkelijke output gaat dalen.

Maar nogmaals, dit is meer kunst dan wetenschap. Er bestaan ook bearmarkten zonder recessie en recessies zonder bearmarkt. Uiteindelijk is de economie niet de enige aanjager van de markt; de politieke situatie (bijv. wet- en regelgevingsrisico) en het beleggerssentiment spelen ook een grote rol. Naar onze mening moet een belegger dan ook nooit vergeten dat bullmarkten in de regel op twee manieren eindigen: de muur of een verstoring. Ofwel het sentiment klimt helemaal naar de bovenkant van de muur van zorgen, waarbij euforische beleggers te hoge verwachtingen koesteren ten aanzien van de bedrijfswinsten in de toekomst, ofwel er doet zich een enorme, vreselijke en onvoorziene verstoring voor die de bullmarkt om zeep helpt voordat het sentiment zijn natuurlijke ontwikkeling heeft kunnen voltooien.

Dat betekent niet dat u economische cijfers moet negeren. Die kunnen erg nuttig zijn om markttrends te bepalen, uw eerdere vooruitzichten te bevestigen of uw inzicht te vergroten in een doorslaggevende factor voor aandelen. Maar als de markten onrustig worden, moet u niet denken dat er geen bearmarkt komt omdat het bruto nationaal product (bbp, een maatstaf van economische output) en de werkgelegenheidscijfers gunstig zijn. Kijk daarentegen of er een stijgende rentecurve is, of de LEI hoog is en stijgt, hoe snel de kredietverlening groeit, of er veel nieuwe orders/business readings zijn en of het wetgevingsrisico relatief laag is. Wij denken dat aan de hand van deze voorspellende gegevens kan worden bepaald of de volatiliteit op de markt door het sentiment wordt veroorzaakt of dat er een bearmarkt in aantocht is.

Beleggen op financiële markten brengt het risico van verlies met zich mee en er is geen garantie dat het belegde kapitaal geheel of gedeeltelijk terugbetaald zal worden. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie of betrouwbare indicatie van toekomstig rendement.